Полска, Финска и Хрватска: три различни пристапи кон иднината без чад

Европскиот пазар на никотин сè повеќе се оддалечува од модел во кој традиционалната цигара е единствената доминантна категорија. Новите производи без согорување, вклучително и никотинските кесички, стануваат сè повидлив дел од пазарот, а со тоа и од регулаторната дебата.

Најновите податоци на Eurostat покажуваат дека во 2025 година 16,5% од населението на Европската Унија на возраст од 16 години и повеќе секојдневно користело тутунски или сродни производи. Во оваа статистичка категорија, покрај традиционалните тутунски производи, се вклучени и електронските цигари, никотинските кесички и загреаните тутунски производи.

Меѓу трите земји што ги разгледуваме постојат значителни разлики. Во Хрватска уделот изнесувал 23,6%, во Финска 16,2%, а во Полска 15,8%. Хрватска е меѓу земјите со највисока дневна употреба на тутунски и сродни производи во ЕУ, додека Финска и Полска се поблиску до европскиот просек.

Токму во оваа променета средина никотинските кесички стануваат посебна регулаторна тема.

 Финска: растечка категорија и детални правила

Финска веќе има развиена политика за намалување на употребата на тутун и никотин, но истовремено бележи раст на употребата на никотински кесички, особено кај младите возрасни.

Според податоците на финскиот Институт за здравје и благосостојба, THL, во 2024 година приближно еден од осум мажи на возраст од 20 до 39 години секојдневно користел никотински кесички. Податоците за учениците од 2025 дополнително покажуваат дека секојдневната употреба е особено изразена кај младите во стручното образование.

Од август 2025 година Финска ги вклучи никотинските кесички во рамките на Законот за тутун како посебна категорија несогорливи никотински производи. Регулативата опфаќа продажба, лиценцирање, маркетинг и ограничувања за малолетници, а од февруари 2026 година се применуваат и правила за максималната концентрација на никотин и дозволените вкусови.

Со тоа Финска покажува пристап во кој растечката категорија не се остава надвор од регулаторната рамка, туку добива конкретни правила.

Полска: од брз раст кон посебна регулација

Полска во последните две години значително го промени односот кон никотинските кесички.

Во материјалите користени во полската парламентарна расправа се наведува дека 9,2% од возрасните изјавиле дека користат никотински кесички, што покажува дека категоријата веќе има забележливо присуство на пазарот.

Од 5 јули 2025 година, продажбата на никотински кесички на лица под 18 години е забранета, како и продажбата преку интернет и автомати. Производителите и увозниците имаат и обврска да го пријавуваат составот на производите, а за новите производи известувањето мора да се достави најмалку шест месеци пред нивното пласирање на пазарот.

Во исто време, полските податоци за 2025 покажуваат дека традиционалното пушење и натаму останува значајно. Кај мажите на возраст од 20 до 39 години секојдневно пушеле 29,3%, а кај жените од истата возраст 22,6%.

Полска затоа е пример на пазар каде традиционалното пушење и новите категории постојат паралелно, додека регулативата брзо се приспособува на нивниот раст.

Хрватска: висока употреба и проширување на законската рамка

Хрватска е во поинаква позиција. Според Eurostat, во 2025 година 23,6% од населението над 16 години секојдневно користело тутунски или сродни производи, што е меѓу највисоките стапки во ЕУ. Во споредба со 2022 година, уделот се зголемил за 2,7 процентни поени.

Хрватскиот парламент во 2025 година ја прошири законската рамка и експлицитно воведе забрана за продажба на тутунски, никотински и сродни производи на лица под 18 години. Законските измени опфаќаат и ограничувања за продажба преку интернет и други форми на продажба на далечина за опфатените категории.

Хрватскиот институт за јавно здравје, исто така, посебно ги третира никотинските кесички во своите едукативни и јавно-здравствени материјали, што покажува дека категоријата веќе е дел од националната дебата за новите никотински производи.

Една категорија, три различни пазари

Најновите податоци покажуваат дека Полска, Финска и Хрватска се на различни точки од истата европска трансформација.

Финска има пониско ниво на вкупна дневна употреба на тутунски и сродни производи, но растечка употреба на никотински кесички кај одредени групи и детална регулатива за категоријата. Полска има значајно присуство и на традиционалното пушење и на новите никотински производи, а во 2025 година воведе посебни правила за никотинските кесички. Хрватска, пак, има една од највисоките стапки на дневна употреба на тутунски и сродни производи во ЕУ и во 2025 година дополнително ја прошири законската рамка за никотинските производи.

Заедничкиот тренд е јасен: никотинските кесички повеќе не се производ на маргините на европскиот пазар. Тие стануваат посебна категорија за која државите воведуваат правила за продажба, возраст, состав и комуникација.